Anh Bùi Văn Hoa – Phó Giám đốc PXE cho rằng, trong khoảng 12 tháng qua, chính sách của Nhà nước đối với điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu đã có bước chuyển rất đáng chú ý: không chỉ dừng ở tinh thần khuyến khích, mà đã tiến thêm một bước sang làm rõ cơ chế, xác lập quy trình và giảm rào cản thực thi. Đây là điều mà thị trường chờ đợi từ lâu, bởi người dùng điện không chỉ cần chủ trương đúng, mà còn cần một hành lang đủ rõ để có thể yên tâm đầu tư, lắp đặt và vận hành.

Theo góc nhìn của PXE, điểm tích cực lớn nhất là chính sách hiện nay đã bắt đầu trả lời được những câu hỏi rất thực tế của khách hàng: ai được lắp, lắp như thế nào, trường hợp nào chỉ cần thông báo, trường hợp nào phải đăng ký, có được bán điện dư hay không, và trách nhiệm phối hợp kỹ thuật của ngành điện đến đâu. Khi các câu hỏi đó được làm rõ, niềm tin của thị trường cũng tăng lên.

1) Điểm sáng đầu tiên: Chính sách đã chuyển từ “khuyến khích chung” sang “hành lang rõ ràng để làm”

Anh Bùi Văn Hoa nhận định rằng trước đây, trở ngại lớn nhất của nhiều khách hàng không nằm ở công nghệ hay hiệu quả đầu tư, mà nằm ở sự thiếu chắc chắn về pháp lý. Với Nghị định 58/2025/NĐ-CP, khung chính sách đã được thiết kế theo hướng thực tiễn hơn: xác lập nguyên tắc phát triển, điều kiện công suất, trình tự thủ tục, cơ chế mua bán điện dư, hồ sơ đăng ký, trách nhiệm của cơ quan quản lý và trách nhiệm của đơn vị điện lực.

Điều này rất quan trọng vì nó cho thấy Nhà nước không còn nhìn điện mặt trời mái nhà chỉ như một giải pháp phụ trợ mang tính tự phát, mà đã xem đây là một cấu phần có thể đóng góp vào an ninh năng lượng tại chỗ, miễn là phát triển đúng quy định và bảo đảm an toàn hệ thống.

2) Điểm sáng thứ hai: Thừa nhận quyền bán điện dư, nhưng vẫn giữ đúng bản chất “tự sản, tự tiêu”

Một tháo gỡ quan trọng trong năm qua là việc pháp luật thừa nhận cơ chế bán sản lượng điện dư đối với điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Đây là tín hiệu tích cực, bởi trên thực tế nhiều hệ thống sẽ có thời điểm phát vượt nhu cầu sử dụng tức thời của phụ tải tại chỗ.

Tuy nhiên, theo anh Hoa, điểm hay của chính sách là khuyến khích nhưng không buông lỏng. Luật và các văn bản hướng dẫn vẫn giữ rất rõ nguyên tắc: điện tự sản, tự tiêu phải phục vụ chính cho nhu cầu của chính chủ thể sử dụng điện tại địa điểm đó. Vì vậy, cơ chế hiện hành không mở đường cho mô hình thuê mái rồi bán điện ngược lại cho đơn vị khác như một hoạt động kinh doanh điện bán lẻ trá hình.

Nói cách khác, chính sách hiện hành đã tháo gỡ theo hướng cho phép tận dụng phần điện dư, nhưng vẫn bảo vệ bản chất của mô hình tự dùng và giữ kỷ cương cho thị trường điện.

3) Điểm sáng thứ ba: Hộ gia đình quy mô nhỏ được giảm rất mạnh rào cản thủ tục

Đây là nội dung mà PXE đánh giá có tác động tâm lý rất tích cực đối với khách hàng dân dụng. Nghị định 58 quy định hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu có công suất nhỏ hơn 100 kW và có đấu nối với hệ thống điện quốc gia thì gửi thông báo theo mẫu tới Sở Công Thương, đơn vị điện lực, cơ quan quản lý xây dựng và phòng cháy chữa cháy tại địa phương để được quản lý, theo dõi và hướng dẫn.

Đáng chú ý hơn, hướng dẫn công khai của Cục Điện lực vào tháng 10/2025 đã diễn giải rất rõ tinh thần này: với các hệ thống nhỏ lẻ phục vụ tự dùng, người dân chỉ cần thông báo, không phải xin phép hay đăng ký. Theo anh Hoa, đây là một tín hiệu tháo gỡ rất thực chất, vì nó giải tỏa đúng nỗi lo lớn nhất của người dân khi tiếp cận điện mặt trời áp mái: sợ thủ tục rườm rà, sợ đi lại nhiều nơi, sợ phát sinh giấy phép không cần thiết.

4) Điểm sáng thứ tư: Chính sách bắt đầu tính đến hiệu quả kinh tế thực tế của hộ dân

Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định 58 cho phép hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ phát triển nguồn điện dưới 100 kW có bán điện dư được miễn hoặc không phải điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Đây là chi tiết nhỏ về mặt câu chữ, nhưng lại rất quan trọng về mặt thực thi.

Theo anh Hoa, quy định này giúp người dân tự tin hơn khi cân nhắc phương án đầu tư. Nhà nước đang phát đi thông điệp rằng phần điện dư phát sinh từ một hệ thống tự dùng hợp pháp không nên bị đối xử như một gánh nặng thủ tục hành chính. Đây là cách tiếp cận cởi mở, phù hợp với mục tiêu mở rộng điện mặt trời áp mái trong khu dân cư.

5) Điểm sáng thứ năm: Trách nhiệm phối hợp kỹ thuật của ngành điện và cơ quan quản lý đã rõ hơn

Chính sách mới không chỉ nói về nghĩa vụ của người đầu tư, mà còn làm rõ trách nhiệm hỗ trợ của cơ quan và đơn vị liên quan. Với trường hợp có đấu nối lưới điện, hộ gia đình hoặc tổ chức có thể đề nghị đơn vị điện lực tại địa phương hướng dẫn công tác lắp đặt, đấu nối kỹ thuật nhằm bảo đảm an toàn điện trong quá trình vận hành; đơn vị điện lực có trách nhiệm hướng dẫn trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị.

Đối với PXE, đây là một bước tiến đúng hướng vì thị trường điện mặt trời mái nhà chỉ phát triển bền vững khi chủ đầu tư, cơ quan quản lý và đơn vị điện lực cùng phối hợp trên cùng một quy trình rõ ràng, thay vì để khách hàng tự xoay xở trong vùng xám thủ tục.

6) Điểm sáng mới nhất: Chỉ thị 10/CT-TTg tiếp tục nâng điện mặt trời mái nhà lên thành mục tiêu hành động

Ngay cuối tháng 3/2026, Chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng tiếp tục tạo thêm động lực chính sách rất mạnh. Văn bản này không chỉ nhắc lại vai trò của điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, mà còn đặt ra định hướng triển khai cụ thể trong giai đoạn mới, gắn với mục tiêu tiết kiệm điện, giảm phụ tải đỉnh và tăng tính tự chủ nguồn điện tại chỗ.

Đặc biệt, Chỉ thị 10 nhấn mạnh việc khuyến khích lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ tại chỗ. Theo anh Hoa, đây là tín hiệu rất đáng giá vì nó cho thấy tư duy chính sách đã tiến thêm một bước: không chỉ khuyến khích lắp pin mặt trời, mà còn hướng tới một mô hình sử dụng điện thông minh hơn, hiệu quả hơn và hỗ trợ vận hành hệ thống điện tốt hơn.

Việc Chỉ thị đặt mục tiêu phấn đấu hằng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu cũng cho thấy đây không còn là một chủ trương bên lề, mà đang dần trở thành một hướng hành động có chỉ tiêu và có yêu cầu tổ chức thực hiện.

Điều người dùng cần hiểu đúng: Chính sách đang mở hơn, nhưng không phải “mở vô điều kiện”

Anh Bùi Văn Hoa lưu ý rằng người dùng không nên hiểu các tháo gỡ chính sách theo nghĩa ai cũng có thể lắp đặt theo bất kỳ mô hình nào. Các văn bản hiện hành vẫn yêu cầu rất rõ về an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, chất lượng thiết bị, đấu nối kỹ thuật và sự phù hợp với quy hoạch, phụ tải, khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực.

Nếu nhìn đúng bản chất, đây là một định hướng chính sách hợp lý: mở để khuyến khích đầu tư, nhưng mở trong khuôn khổ kỹ thuật và an toàn. Với thị trường, đó là điều cần thiết để tránh phát triển nóng, thiếu kiểm soát hoặc phát sinh tranh chấp trong tương lai.

Kết luận

Tổng kết lại, theo anh Bùi Văn Hoa – Phó Giám đốc PXE, bức tranh chính sách trong 1 năm vừa qua có thể gói gọn trong ba chữ: rõ hơn, mở hơn, thực tế hơn. Rõ hơn ở chỗ quy định đã cụ thể hóa quyền, nghĩa vụ và quy trình. Mở hơn ở chỗ thừa nhận cơ chế điện dư, giảm rào cản cho hộ gia đình và thúc đẩy phổ cập điện mặt trời mái nhà. Thực tế hơn ở chỗ chính sách ngày càng bám sát nhu cầu vận hành hệ thống điện, phụ tải đỉnh và hiệu quả tiêu dùng năng lượng tại chỗ.

Với PXE, đây là thời điểm phù hợp để người dùng điện – từ hộ gia đình, cửa hàng, văn phòng đến nhà xưởng – nhìn điện mặt trời áp mái không chỉ như một giải pháp tiết kiệm chi phí, mà còn như một lựa chọn phù hợp với xu hướng chính sách và chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam. Và khi chính sách đã bắt đầu cởi nút thắt đúng chỗ, phần còn lại là lựa chọn đúng giải pháp kỹ thuật, đúng mô hình đầu tư và đúng đơn vị đồng hành.